Claus, Eric / Johan Cele / 2013

Binnenstad, Celeplein

Zonder de beelden van Eric Claus zou de binnenstad van Zwolle er anders uitzien. Op twee strategische plekken zijn standbeelden opgericht van mannen die Zwolle in het verleden landelijk aanzien gaven. Het beeld van de strijdbare patriot Joan Derk van de Capellen tot den Pol (1741 – 1784) op het Bethlehemskerkplein kreeg in 2013 gezelschap van een meer dan manshoge bronssculptuur van Johan Cele (1340 -1417).

Dit beeld staat op een binnenplein dat de naam draagt van de moderne devoot die van 1377 – 1415 rector was van de Latijnse School in Zwolle. De stad dankt het beeld aan de inspanningen van de Zwolse Lionsclub die het aan de gemeente heeft aangeboden.

Kenmerkend

Er bestaan duidelijke overeenkomsten tussen beide bronzen beelden van Eric Claus (Haarlem, 1936). Zowel Johan Cele als Johan Derk van de Capellen zijn weergegeven in een beeldtaal die kenmerkend is voor Claus. De figuren zijn enigszins gestileerd, maar de abstracties doen niets af van de herkenbaarheid van de menselijke gestalte.

Verschillen zijn er ook. Terwijl Van de Capellen in een borstbeeld is weergegeven, is Johan Cele ten voeten uit verbeeld. Ook wijkt het beeld af van de gangbare menselijke maat. Daardoor komt de gestalte forser over en sluit de maatvoering beter aan bij die van het plein.

Sleutelfiguur

Johan Cele was een telg uit de Zwolse families Sobben en Ten Weerde. Hij studeerde niet alleen in Zwolle, maar later ook in Deventer, Praag en Parijs. Hij behaalde een universitaire graad in verschillende studierichtingen en werd vooral bekend als sleutelfiguur in de beweging van de moderne devotie.

Het beeld portretteert hem als een charismatische onderwijsman in hart en nieren. Eric Claus vereeuwigde hem in een sculptuur die in alle opzichten bijdraagt aan de beeldvorming van de moderne devoot. De gelaatsuitdrukking is enigszins afgevlakt, mede omdat niet bekend is hoe Cele er precies uitzag. Het verhaal gaat dat hij door een ongelukkige val op weg naar de kerk zijn voortanden kwijtraakte. Maar dat detail heeft Claus wijselijk buiten beeld gelaten.

Gelaatsuitdrukking

De beeldhouwer heeft veel nadruk gelegd op de weergave van de menselijke gestalte. Opvallend is de ruime opening in het epicentrum van de mensfiguur. In combinatie met de lange mantel, de wijde cape, de opstaande kraag en het opengeslagen boek dat hij in zijn handen houdt, neemt deze open ruimte de functie van de gelaatsuitdrukking over.

De overheersende beeldelementen karakteriseren Cele als een standvastige, toegewijde en hervormingsgezinde man met een open houding en met oog voor de naaste. De bronssculptuur is robuust en het oppervlak is ruw gemodelleerd. Toch is het beeld niet statisch. Dankzij de open ruimte en de plooien in de mantel ontstaat de indruk van een energieke persoonlijkheid die ontvankelijk is voor invloeden die vanuit de buitenwereld op hem afkomen. Johan Cele ten voeten uit.